baner
 Oferta:
 
 

 

 


www.mnp.art.pl Wirtualna wycieczka
po Muzeum


 

Oficjalna strona
Muzeum Narodowego
w Poznaniu:
www.mnp.art.pl
www.mnp.art.pl >>>


 

www.zerkow.pl
Gmina Żerków
www.zerkow.pl >>>


 

 

Oficjalna strona Muzeum Narodowego w Poznaniu:
www.mnp.art.pl >>>


 Kontakt - Muzeum im. Adama Mickiewicza w Śmiełowie

Historia

      Do roku 1784 Śmiełów był częścią dóbr żerkowskich i dzielił ich losy. W 1784 roku wydzielony majątek śmiełowski nabył Andrzej Gorzeński (ur.?–zm.1821) – regent grodzki poznański. Na zamówienie nowego właściciela wybitny architekt wojskowy, generał major Stanisław Zawadzki (1743-1806) postawił tu w 1797 roku pałac i zespół budynków gospodarczych - jedną z najświetniejszych siedzib polskiego klasycyzmu. W okresie 1795-1800 budowniczy ten wzniósł jeszcze dwa pałace: w pobliskiej Dobrzycy i Lubostroniu koło Bydgoszczy.

      W rodzinnym gnieździe Gorzeńskich wzrastało kolejno ośmioro dzieci Andrzeja. Ze względu na sukcesję śmiełowską najważniejsze są losy Hieronima Gorzeńskiego(1793-1846). Jako kapitan wojsk francuskich i adiutant marszałka Davoust’a został ranny w bitwie pod Możajskiem. Zdrowie odzyskał dzięki pomocy Jana Śniadeckiego – przyjaciela rodziny. Powróciwszy do Śmiełowa prowadził wraz z żoną – Antoniną z Bojanowskich (1802-1868) wzorowe gospodarstwo. Ze związku tego urodziło się pięciu synów. Jako dobry gospodarz był Hieronim jednocześnie gorącym patriotą. Nic dziwnego, że Śmiełów, który po rozbiorach znalazł się w pobliżu granicy prusko-rosyjskiej stał się wkrótce miejscem udzielania pomocy konspiratorom. Bazą dla tego działania było włączenie się śmiełowskiego dziedzica w nurt wolnomularsko-niepodległościowych organizacji, takich jak Towarzystwo Patriotyczne i Związek Kosynierów.

      W połowie sierpnia 1831 roku przybył do Śmiełowa Adam Mickiewicz z zamiarem przeprawienia się przez granicę do ogarniętego powstaniem Królestwa. Jako emisariusz mógł wieźć ze sobą pisma od Legacji Polskiej w Paryżu dla Rządu Narodowego. Przybywając do Śmiełowa z fikcyjnym paszportem, poeta ukrywał się pod pseudonimem Adama Mühla oraz podawał się oficjalnie za kuzyna Gorzeńskich i nauczyciela ich synów: Antoniego i Władysława. Próby przeprawy poety przez granicę zakończyły się niepowodzeniem ze względu na załamujący się opór Polaków. Wróciwszy do Śmiełowa pozostał tu około trzech tygodni. W tym czasie dotarła do niego wiadomość o kapitulacji Warszawy, która nastąpiła 7 września. Wiąże się z tym opowieść o drzewku dębowym, które posadził w parku wygłaszając jednocześnie sentencję o odrodzeniu Polski. Znane jako „dąb Mickiewicza”, drzewo to otaczane czcią rosło do lat dwudziestych XX wieku.

      Pozostając jakiś czas w Śmiełowie odwiedził poeta pobliskie miejscowości, m.in. Dębno, Żerków i Brzóstków. Odnotowano także zainteresowanie wieszcza pielęgnowanymi tu obyczajami. Opowieści o kawiarce, Jankielu, polowaniach czy Arcyserwisie łączono później z odpowiednimi fragmentami z „Pana Tadeusza”. Wśród wielu osób jakie tu poznał była siostra pani domu - Konstancja Łubieńska, osoba piękna, znana z prób literackich i niezależnych poglądów. Połączył ich najpierw romans, a z czasem długotrwała przyjaźń.

      Wyjazd poety nie zmienił samego Śmiełowa. Hieronim i Antonina Gorzeńscy prowadzili nadal wzorowo swój majątek. Po ich śmierci dobra odziedziczył jego syn Władysław, potem gospodarzą tu kolejno bracia tegoż: Tadeusz i Zygmunt Gorzeńscy. Zygmunt zmarł bezdzietnie w 1885 roku. Podupadły i zadłużony majątek wystawiono w 1886 roku na licytację. Nabywcami zostali Franciszek i Felicja z Wężyków Chełkowscy herbu Wczele ze Starygrodu pod Krotoszynem. Dzięki zakupowi uchroniono te ważne dla polskości dobra od zagarnięcia przez hakatystów. Chełkowscy zaczęli energicznie reperować podupadłą majętność nie zaniedbując patriotycznych tradycji miejsca. Po śmierci Franciszka Śmiełów przejął jego syn - Józef (1868-1934), który pięć lat później ożenił się z Marią z Donimirskich herbu Brochwicz (1878-1960).

      Józef Chełkowski odegrał ważną rolę w 1918-19 r. jako wprowadzony przez powstańców pierwszy polski starosta w Koźminie. Był znanym hodowcą i miłośnikiem koni. Maria Chełkowska zamieszkawszy w Śmiełowie stała się „spiritus movens” „domu otwartego”, przyjmującego wiele wybitnych osobowości. Gościła tu cała plejada polityków, naukowców i pisarzy, m. in.: Henryk Sienkiewicz, Jan Ignacy Paderewski, Maria Gorecka - córka Mickiewicza, gen. Józef Haller, Władysław Tatarkiewicz, Wojciech Kossak, Raul Koczalski, Ludomir Różycki. Dzięki Marii Chełkowskiej, Śmiełów stał się także ośrodkiem kultu Mickiewicza. Otoczono opieką pokój, w którym mieszkał oraz dąb jego imienia. W 1931 roku, w setną rocznicę pobytu wieszcza w Śmiełowie właściciele postawili w parku pomnik poety z medalionem wykonanym przez Władysława Marcinkowskiego. Monument zniszczyli hitlerowcy w 1940 roku. Niesłabnący na tym terenie kult Mickiewicza doprowadził do akcji społecznych, których wynikiem była rekonstrukcja pomnika w 1970 roku.

      Maria i Józef Chełkowscy mieli 14 dzieci. Najmłodszy syn Andrzej dostał Śmiełów, jednakże wybuch wojny przekreślił plan tej sukcesji.

      W latach 1931-39 pałac w Śmiełowie częściowo wykorzystano do celów wczasowych. Przybywali tu szczególnie licznie letnicy ze Śląska. O atmosferze życia śmiełowskiego letniska tak pisał Nowaczyński: „tenis, radio, słońcowania, kąpiele, spacery, przejażdżki, rybołówstwo, las, grzybobrania, bridż, dancing”. Były także opowieści o Mickiewiczu i pokaz pamiątek związanych z poetą. Tę beztroską atmosferę przerwała brutalnie wojna. Chełkowskich wyrzucili hitlerowcy do Dobrzycy, potem do obozu w Cerekwicy, a następnie przesiedlili do Generalnej Guberni. W czasie okupacji Śmiełów zajęli Niemcy. Tuż po zakończeniu wojny siedzibę splądrowano i ograbiono. W czasach PRL w pałacu działała szkoła, były tu też mieszkania pracownicze.

      Przeprowadzony w latach 1970-75 remont połączony był z adaptacją na pomieszczenia wystawowe. Dnia 27.07.1975 r. otwarto tu Muzeum Adama Mickiewicza jako Oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu.

 

 
statystyka

 Projekt graficzny strony:
 Sławomir Waszak